Sanderbout - Stichting Jacob Kritzraedt

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Sanderbout

Pareltjes

AANWIJZING SANDERBOUT-KLEINDORP TOT GEMEENTELIJK BESCHERMD STADS- OF DORPSGEZICHT
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

In zijn vergadering van 15 juli 2014 heeft het College van Burgemeester en Wethouders der gemeente Sittard-Geleen besloten om de (nog resterende) woningen van de oude wijnwerkersbuurt (kollenie) Sanderbout-Kleindorp aan te wijzen tot gemeentelijk beschermd stads- of dorpsgezicht ingevolge de vigerende monumentenwet en regelgeving.
De Sittardse Stichting Jacob Kritzraedt diende het verzoek om (voor)bescherming van deze oude mijnwerkersbuurt (mede) in. Vandaar onderstaande historische bespiegeling over de nog bestaande karakteristiek van deze oudste Sittardse buitenwijk.

Op 20 juni 1917 diende de woningvereniging "Sittard" haar eerste bouwplannen bij de gemeente in met verzoek aan haar een bouwvoorschot van f.472.000,-- toe te kennen voor de "stichting van 121 werkliedenwooningen" ten zuiden van de stad in verband met de vestiging van de nieuwe staatsmijn Maurits onder Lutterade, die sedert 1915 in aanleg was maar door de uitbraak van de Eerste Wereld-oorlog eerst in 1926 in exploitatie kwam.
In het ingediende uitbreidingsplan van de hand van architect Jan Stuyt werd gekozen voor groepering in een tweetal wooncomplexen: Sanderbout (72 woningen langs de Veestraat, Irisstraat,Leliestraat, Resedastraat, Bloemenweg, Florastraat en Rozenstraat) en Kleindorp (49 woningen langs de Eggel-straat en Poelderstraat), die in het voorjaar van 1919 opgeleverd werden.
Na de ingebruikname van de Maurits werd de woningnood onder de mijnwerkers allengs groter en besloot het stadsbestuur tot uitbreiding van de dubbelwijk Sanderbout-Kleindorp middels de aanbesteding van 100 nieuwe arbeiderswoningen in 1926 en nog eens 100 in 1927. In verband met de drastische bezuinigingen van de overheid op het gebied van de woningwetbouw (Woningwet 1901) werd besloten tot lintbebouwing en bleven bakstenen poortbouwsels en gevelverluchtingen, kenmerkend voor de eerste 121 woningen uit 1919, uit terwijl de bezuinigingsgeest een zwaar stempel drukte op de innerlijke vormgeving: Bedroeg de inhoud der oudste woningen nog gemiddeld 270 tot 290 kubieke meter, bij de jongere woningen werd deze gereduceerd tot ca. 240 kuub per woning.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide de buitenwijk Sanderbout-Kleindorp verder uit tot de grootste stadswijk van Sittard door bouwinitiatieven van o.m. de Stichting Thuis Best en de Woningvereniging Sittard in het nieuwe wijkdeel Acht Bunder.
Door toenemende verkrotting moesten de oudste (121) woningen uit 1919 in 1973/75 het veld ruimen om plaats te maken voor nieuwbouw. De tweede groep (Tweede kollenie genaamd) van 200 woningen uit 1926/27 bleef daarentegen in stand en werd provisorisch en povertjes gerestaureerd.
Nadat ook van dit wooncontinent een klein aantal woningen gesloopt was (Irisstraat) groeide het besef, dat behoud van het resterende deel van deze laatste Sittardse mijnwerkersbuurt geboden was en restaureerde de Woningvereniging Sittard (thans: Stichting Zo Wonen) eind jaren negentig van vorige eeuw 86 van deze woningen rondom de z.g. Middelwei. Ook groeide het besef de overige woningen van het contingent voor de toekomst te behouden, hetgeen leidde tot boven aangehaald Collegebesluit. Daartoe was ook overigens alle reden.
Want in het Monumenten Inventarisatie Project (MIP), een inventarisatie van bouwkundige structuren en relicten uit 1850-1940, van de provincie Limburg uit 1992 (!!!) worden de nog resterende Sanderboutse woningen, van de hand van architect Jac. Beurskens, gekarakteriseerd als bijzonder gebied. De woninggroep heeft een ruimtelijk concept van redelijke kwaliteit geïnspireerd op de tuindorpgedachte.
De woningen uit 1926/27 zijn verdeeld over een drietal in vorm afwijkende vierhoeken met een groot gemeenschappelijk binnenplein tussen de Irisstraat, Resedastrat, Ericastraat en Leliestraat. De huidige Middelwei was volgens een onder mij (P.B.) berustende originele bouwtekening (blauwdruk) uit 1924/25 oorspronkelijk bedoeld als bleekterrein voor de mijnwerkerswas.
De diverse woningtypen zijn alle opgetrokken in twee kleuren baksteen voorzien van betonlateien en deels voorzien van karakteristieke geprofileerde schoorsteenaanzetten.
De meest opmerkelijke architectuur treffen we aan bij de woonhuizen aan weerszijden van de rondboogvormige toegang naar de Middelwei in de Irisstraat: topgevels met asymmetrische zadel-daken en ronde baksteen erfafscheidingen met rollagen.

De woongroep omvat diverse typen huizen en een rijke afwisseling aan dak-, kap- en spantvormen: 4 woningen onder een zadeldak, straatwanden met grote topgevels op de dubbele hoekpanden; wanden met mansardedaken op de hoekpanden en wanden met dubbele portieken, waarboven de gevel uitloopt in een topgevel met een zadel-of wolfsdak.

KORTOM: A.D. 2014 HET BEHOUD EN DUS DE INSPANNINGEN VAN DE KRITZRAEDTSTICHTING MEER DAN WAARD !!!


Peter Boudewijn



Bronnen:

-Mr. P.M. Boudewijn, Sanderbout-Kleindorp, in Historisch Jaarboek voor het Land van Zwentibold 1984 t.a.p. pag.154-164;

-P.M. Boudewijn, Sittard : Mauritsstad of Tuindorp, kanttekeningen bij de stadsuitbreiding in de periode 1900-1925,  in Sittard uit Bronnen geput, tweede band, Sittard1993 t.a.p.  pag.605-633;

- provincie Limburg MIP, een inventarisatie van bouwkundige structuren en relicten uit 1850-1940, Deelrapporten 1 en 2, Maastricht 1992, ongepubliceerd.




Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu