Download Nieuwsbrief 19 (.PDF) »
Beste Vrienden van Jacob Kritzraedt,
December, de laatste maand van het jaar en dit jaar voor mij ook de laatste maand als voorzitter van onze Stichting. Volgend jaar neemt Jack Corten de voorzittershamer van mij over. Ik ben blij dat Jack zich bereid heeft verklaard om de kar te trekken, samen met de overige bestuursleden. Ik heb er in ieder geval alle vertrouwen in dat met hem aan het roer onze Stichting ook in de toekomst ervoor zal zorgen dat onze monumenten in goede handen zijn. Ik wens hem dan ook veel succes, maar bovenal veel voldoening in het werk dat hem te wachten staat.
Lang niet bij iedereen staat de zorg voor ons cultureel erfgoed hoog op de prioriteitenlijst. Met name bij onze gemeentelijke overheid ontbreekt het daar wel eens aan.
Men kan daarin een voorbeeld nemen aan een stad als Maastricht die daar wel oog voor heeft. Als mensen voor het eerst in Sittard komen zijn ze vaak verbaasd hoe verrassend mooi onze stad wel is. En daarin hebben ze gelijk: een monumentale binnenstad, een groen buitengebied, het begin van het heuvelland, goede horeca en een interessante geschiedenis. Maar al die zaken moet je wel koesteren.
Eigenlijk zou onze Stichting overbodig moeten zijn als de overheid zelf genoeg oog had voor onze monumenten maar de praktijk is weerbarstiger. Wij moeten vaak de luis in de pels zijn en er veel te vaak op wijzen dat de gemeente niet goed bezig is. We moeten dan weer bezwaar maken of vragen om handhavend op te treden als al begonnen is voordat de goedkeuring er is. Dat frustreert en is ook niet goed voor de onderlinge verhoudingen.
Toch blijf ik optimistisch naar de toekomst toe. Volhouden is het credo en blijven proberen de relaties naar de andere partijen positief te houden, iets dat ik heb geprobeerd te blijven doen. Dat leverde vaak een positief resultaat op maar soms was de uitkomst ook minder bevredigend.
De maand december is voor veel mensen, ondanks dat het vroeg donker is, een feestmaand.
Je hoeft niet te geloven in Sinterklaas om er het mooie van in te zien en Kerstmis brengt weer het licht in deze donkere maand. Dat zal ook met onze Stichting het geval zijn. We gaan goede resultaten boeken en het licht gaat schijnen over onze monumenten zodat nog meer mensen zullen zeggen: wat is Sittard toch een mooie stad. Daar gaan we voor onder de bezielende leiding van onze nieuwe voorzitter.
Ik wens u allen, namens het hele bestuur, fijne feestdagen en een voorspoedig 2025.
Theo Hanssen, voorzitter
Vriendendag 2025
Het bestuur waardeert de belangstelling die de Vrienden hebben voor het werk dat onze stichting verricht. Die waardering wordt tot uiting gebracht door het organiseren van een jaarlijkse Vriendendag.
In 2025 vindt de Vriendendag plaats op zondag 14 september. Het bestuur hoopt dat veel Vrienden op die dag weer van de partij zullen zijn. Noteer deze datum daarom alvast in uw agenda. In de komende nieuwsbrieven brengen we u op de hoogte van het thema, de locatie en het tijdstip.
Waar zijn we als Stichting op dit moment zoal mee bezig?
Met ZOwonen zijn we in gesprek over Overhovenerheide. We hebben daarbij aangegeven dat voor ons met name het karakteristieke straatbeeld behouden moet blijven. Wij willen minimaal de voorgevels behouden en het bovenste deel in de oorspronkelijke toestand teruggebracht zien. Overhovenerheide is de laatste wijk in Sittard die nog herinnert aan het mijnverleden. Het behoud hiervan staat ook bij de meerderheid van de gemeenteraad hoog op de prioriteitenlijst, zoals bleek tijdens de hoorzitting. Daar heeft ons bestuurslid, Guus Janssen, nog eens duidelijk aangegeven hoe wij als Stichting erin staan. Ook het Cuypersgenootschap en de Bond Heemschut maken zich sterk voor het behoud van deze woningen van architect Stuyt. Onze opstelling in dezen hebben we ook duidelijk gecommuniceerd naar het bewonerscomité.
Het beheer en het onderhoud van de panden die in ons bezit zijn, vergen veel tijd (en geld). Zo hebben het hofje in Ophoven en Tapperie De Gats dit jaar veel onderhoud vereist.
Gelukkig hebben we in de persoon van Sjef Koenen mensen in ons bestuur die dit werk voortvarend aanpakken.
Ter ondersteuning zijn wij op zoek naar een Bouwkundig Beheerder Historisch Vastgoed om met name het beheer en het onderhoud van onze panden ook in de toekomst verantwoord te kunnen blijven doen.
Ook beraadt het bestuur zich op het uitbreiden van de communicatiemogelijkheden naar buiten en speciaal naar onze leden.
Kapel Klooster Sint Agnetenberg
“Daarom gaan wij in beroep bij de Raad van State tegen de vaststelling van het bestemmingsplan ‘Klooster Sint Agnetenberg’…”
Dit was de kop van Nieuwsbrief 11 van maart 2022. Want op 3 maart hadden wij samen met enkele andere gelijkgestemde partijen een beroepschrift ingediend tegen het wijzigen van de bestemming van de kapel van klooster Sint-Agnetenberg naar een privéwoning. Het is lange tijd stil gebleven maar onlangs heeft de Raad van State laten weten dat de Afdeling bestuursrechtspraak de zaak zal behandelen op vrijdagmiddag 24 januari 2025, bijna drie jaar na het indienen van ons beroepschrift. Tijd dus om het geheugen op te frissen!
In 1626 kwamen dominicanen uit Maastricht naar Sittard. Zij bouwden op de plek van het Gasthuis aan de Oude Markt een klooster en de barokke Sint-Michiels- of Paterskerk. In 1649 volgden enkele dominicanessen uit Brugge die de leegstaande Voogdij en de Dobbelteynporte tegen de stadswal in de buurt van de Putpoort betrokken. In 1661 begonnen de zusters met de nieuwbouw van hun klooster, in 1706 voltooid met de aan Sint Helena gewijde kloosterkapel in régencestijl.
De door de dominicanen gebouwde Sint-Michielskerk en de Sint-Helenakapel van de dominicanessen zijn als een oudere broer en een jongere zus met duidelijke familietrekjes: beide zijn vrijwel identiek van opzet en bezitten allebei een uiterst waardevol interieur dat meer dan drie eeuwen vrijwel ongeschonden bewaard is gebleven. Daarmee bezit Sittard iets unieks: een kloosterkerk en een kloosterkapel waarvan zowel het gebouw als het interieur als rijksmonument beschermd zijn.
In de Franse Tijd moesten de zusters hun klooster verlaten en pas in 1862 betrok de congregatie van de Liefdezusters van het Kostbaar Bloed het complex dat zij in de loop van de tijd flink uitbreidden. Toen steeds meer werk overgenomen werd door leken en de aanwas met jonge zusters stokte, zijn de laatste zusters in 2015 vertrokken naar een kleiner klooster op de Windraak.
Eind 2020 is een voorontwerp van een bestemmingsplanwijziging ter visie gelegd om in het monumentale klooster woningen te realiseren en de niet-monumentale vleugel langs de Plakstraat te vervangen door appartementen, een ontwikkeling die wij van ganser harte toejuichen vanwege de broodnodige versterking van de leefbaarheid en de levendigheid van de binnenstad van Sittard.
In een zogenaamde ‘inspraakreactie’ hebben wij – samen met de Vereniging Sittards Verleden en de Federatie Historie Sittard-Geleen-Born – onderbouwd waarom wij in feite alleen tegen het realiseren van een woning in de kloosterkapel zijn.
Bij de tervisielegging medio 2021 van de volgende fase, het ontwerp bestemmingsplan, bleek dat onze bezwaren niet verwerkt waren. Wij hebben toen in een (weer gezamenlijke) ‘zienswijze’ onze inhoudelijke bezwaren en juridische kanttekeningen tegen een woning in de kapel opnieuw kenbaar gemaakt, ditmaal aan de gemeenteraad.
Vervolgens hebben wij alle raadsfracties benaderd en voorgesteld het bestemmingsplan goed te keuren met uitzondering van de bestemmingswijziging van de kapel. Dat voorstel hebben we bij elke fractie mondeling toegelicht en overal werd het positief ontvangen.
Groot waren daarom onze verbazing en teleurstelling toen eind 2021 vrijwel de gehele gemeenteraad de bestemmingswijziging goedkeurde, inclusief de woonbestemming voor de kapel. Daardoor bleef voor ons alleen over om bij de Raad van State beroep aan te tekenen tegen dit raadsbesluit.
Dat hebben wij op 3 maart 2022 gedaan, samen met de Vereniging Sittards Verleden, de Federatie Historie Sittard-Geleen-Born, de Erfgoedvereniging Bond Heemschut en de Vereniging Heemkunde zonder Grenzen. In onze nieuwsbrief van maart 2022 hebben wij een samenvatting gegeven van het beroepschrift. Wie belangstelling heeft voor het complete stuk met bijlagen, kan dat opvragen bij het secretariaat.
Natuurlijk is het gemakkelijk tegen iets te zijn maar het is constructiever om dan ook met een alternatief te komen. Daartoe bewandelen we verschillende wegen en zijn er in de tussentijd contacten gelegd met diverse partijen. Omdat het beter is een broedende kip niet te storen, kunnen we daar hier en nu jammer genoeg (nog) niet op ingaan.
Ook door andere partijen is beroep aangetekend en de gemeente heeft tegen al deze beroepschriften op 18 juli 2022 een verweerschrift ingediend bij de Raad van State. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft nu alle partijen uitgenodigd voor een mondelinge behandeling van de zaak op 24 januari 2025. Het is niet verplicht daarbij aanwezig te zijn maar natuurlijk zullen wij de zitting bijwonen en zijn we aan het bekijken, of wij nog nadere stukken inbrengen.
Het is duidelijk niet de bedoeling om bij de zitting standpunten te herhalen maar alleen om vragen te beantwoorden over de feiten en geschilpunten. De ervaring is dat vooral beoordeeld wordt, of er procedurefouten zijn gemaakt, in mindere mate, of er cultuur-historische missers zijn begaan, terwijl dat in de huidige zaak duidelijk het geval is.
Normaliter wordt de beslissing binnen zes weken openbaar gemaakt, een termijn die met ten hoogste zes weken kan worden verlengd. Uiterlijk medio april zal dus bekend zijn, of een kapel waarvan het waardevolle interieur de wederwaardigheden van drie eeuwen heeft overleefd en bescherming geniet als rijksmonument, ondergeschikt wordt gemaakt aan privébelangen.
En dat mede door het willens en wetens verstrekken van onjuiste informatie waardoor op onjuiste gronden een besluit is genomen. In ons beroep hebben wij deze stelling met een tiental concrete voorbeelden onderbouwd. Daarom zien wij de beslissing van de Raad van State met optimisme tegemoet.
Ontwerp-omgevingsvisie 2025-2040
Na diverse malen uitgesteld te zijn, is op 1 januari van dit jaar de nieuwe Omgevingswet van kracht geworden. Deze wet vervangt 26 bestaande wetten en gaat over bouwen en verbouwen, milieu, natuur, water en erfgoed. In dat kader is de gemeente al geruime tijd bezig om de Omgevingsvisie 2016 te actualiseren. In Nieuwsbrief 13 van november 2022 (voor geïnteresseerden te raadplegen op onze website) hebben wij daar aandacht aan besteed.
Ondanks de impact van de nieuwe wet op en het belang voor ons erfgoed waren wij als historische vereniging tot eind 2022 niet uitgenodigd voor de daarop betrekking hebbende sessies. Sindsdien hebben wij samen met de Vereniging Sittards Verleden echter wel deelgenomen en onze inbreng te berde gebracht.
Zo zijn we begin 2024 uitgenodigd om mee te denken en te praten over het concept van een nieuwe omgevingsvisie, getiteld “Samen stad en dorp maken”. In een omgevingsvisie legt een gemeente voor de lange termijn haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vast, wat Sittard-Geleen betreft tot 2040.
Ondanks de krappe reactietijd hebben wij toch kans gezien schriftelijk te reageren met opmerkingen op en kanttekeningen bij de gepresenteerde stukken. De belangrijkste bevinding was de onbegrijpelijk en onacceptabel geringe aandacht die in de voorliggende “Concept Omgevingsvisie Sittard-Geleen 2040” aan cultuur en erfgoed werd besteed.
Ook hebben wij opgemerkt dat wij de gekozen insteek “Trots op cultuur, erfgoed en beeldkwaliteit” onjuist en overdreven vinden. In plaats van “Trots op” zouden wij veel liever “Gedragen door” of “Steunend op” willen gebruiken. Terugkijkend naar het verleden wordt immers vaak de beeldspraak gebezigd dat wij op de schouders staan van onze voorouders, vandaar dat “Gedragen door” naar onze mening beter op zijn plaats is en in elk geval minder hoogdravend.
Onlangs is de “Ontwerp-Omgevingsvisie 2025-2040” ter visie gelegd. Na bestudering hebben wij, opnieuw samen met de Vereniging Sittards Verleden, onze bemerkingen in de vorm van een zienswijze gestuurd naar de gemeenteraad (voor geïnteresseerden bij het secretariaat opvraagbaar).
Een paar opmerkingen van onze kant:
- Allereerst constateren wij dat weinig is gedaan met een aantal punten uit onze eerdere reactie, waardoor in de zienswijze verschillende items weer aan de orde komen.
- De aandacht die in de omgevingsvisie aan cultuur en erfgoed wordt besteed, blijkt nog steeds laag en summier.
- Ook ontbreekt het aan gemeentelijke monumenten en stads- en dorpsgezichten eenzelfde bescherming als aan rijksmonumenten. Dat geldt ook voor de instandhoudingsplicht voor monumenteneigenaren.
- Ten opzichte van het concept van de omgevingsvisie blijkt in het ontwerp het begrip “circulair” een leidmotief geworden:
- Circulaire toekomst
- Circulaire productiestad
- Circulaire economie
Van de bewering “Onze rijke historie vormt de basis van een circulaire toekomst” ontgaat het causale verband tussen onze historie en een circulaire toekomst ons echter volledig.
- “Cultuur en erfgoed voor iedereen” is één van de tien uitgewerkte ambities. Naar het bijbehorende toekomstbeeld en de voorgestelde beleidskeuzes hebben wij uiteraard specifiek gekeken en van commentaar voorzien.
- Dat bij die ambitie gesproken wordt van “We zijn er trots op een circulaire gemeente van ‘gewoon doen’ te zijn”, hebben wij als “hol klinkende marketing” betiteld.
Onze zienswijze eindigt met de conclusie dat de “Omgevingsvisie 2025-2040” concreter en ambitieuzer mag, met een verwijzing naar de “Omgevingsvisie Maastricht 2040”. Wij hopen dat terug te zien in de uiteindelijke “Omgevingsvisie 2025-2040”.
Verspreiding Nieuwsbrief
Wij zouden het zeer op prijs stellen als u onze Nieuwsbrief naar uw vrienden en kennissen door zou willen sturen. Uiteraard staat het u vrij om hier al dan niet gehoor aan te geven.
Wij doen dit verzoek omdat het op deze wijze mogelijk is om het werk van onze stichting en de ontwikkelingen op het gebied van monumentenzorg in Sittard breder onder de aandacht te brengen.
Nieuwe “Vrienden van Jacob Kritzraedt”
Mochten er in uw familie-, kennissen- en/of vriendenkring mensen zijn die ook graag “Vriend van Jacob Kritzraedt” willen worden, dan kunnen zij dit per mail laten weten aan onze secretaris (secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl) met vermelding van naam/namen, adres, post- en mailadres en telefoonnummer.
Na overmaking van de jaarbijdrage ad € 10,00 per persoon op rekening NL18 RABO 0187 6666 01 van onze stichting, ontvangen zij het jubileumboekje dat wij uitgegeven hebben bij het 65-jarig bestaan van onze stichting in 2017, onze digitale periodieke “Nieuwsbrief” en (te zijner tijd) een uitnodiging voor onze jaarlijkse Vriendenactiviteit.
