Download Nieuwsbrief 23 (.PDF)
Sittard, december 2025
Beste Vrienden van Jacob Kritzraedt, beste lezers,
Met veel genoegen presenteren wij u hierbij de laatste nieuwsbrief in 2025 van de Stichting Jacob Kritzraedt. Terwijl het jaar ten einde loopt, kijken we dankbaar terug op een periode vol inzet en betrokkenheid bij het behoud van het cultureel erfgoed en de monumenten in onze stad. Dankzij de steun van velen konden wij opnieuw laten zien hoe waardevol en inspirerend ons historisch landschap is.
De Stichting Jacob Kritzraedt (SJK) is sinds haar oprichting in 1952 actief voor het behoud, het herstel en de waardering van het cultuurhistorischerfgoed binnen de gemeente Sittard-Geleen. In de afgelopen decennia heeft de stichting een positie verworven als onafhankelijke, deskundige en betrokken partij bij monumentenzorg, restauratie- projecten en het creëren van maatschappelijk draagvlak voor erfgoedbehoud. Dit was ook in 2025 zichtbaar in onze activiteiten.
Zo hebben wij een aantal verbeteringen aan onze eigen monumentale panden uitgevoerd, zoals de waterkrachtinstallatie van de Ophovenermolen en de woningen Ophoven 3-13. Verder zetten wij ons onder andere in voor het behoud en herplaatsing van de gevelmozaïeken van de voormalige mavo Nic Beckers. Het behoud van de straatbeelden van de mijnwerkerswoningen van architect Stuyt in Overhovenerheide vroeg dit jaar opnieuw om betrokkenheid en inspanning. Ook blijft de aandacht uitgaan naar de toekomst en het herbestemmen van religieus erfgoed, zoals die van de Agnetenbergkapel, met behoud van het monumentale interieur. Tijdens de Open Monumentendag organiseerden wij daarom de Vriendendag met het actuele thema het herbestemmen van monumentale gebouwen.
In 2026 zal de aandacht nog meer gericht zijn op de zorg voor onze monumentale kerken. De huidige vraag naar passende en respectvolle herbestemmingen binnen de diverse parochies raakt niet alleen het religieuze erfgoed, maar ook het hart van onze gemeenschap. Het is van groot belang dat deze gebouwen, die zo diep verweven zijn met onze geschiedenis, een nieuwe toekomst krijgen met een betekenisvolle herbestemming waarin hun betekenis behouden blijft. Daarnaast pleiten wij in het nieuwe jaar voor meer aandacht van onze gemeente voor de historische binnenstad die één van de best bewaarde stadskernen van Limburg is. Met haar middeleeuwse structuur, religieuze erfgoedcomplexen en karakteristieke straatwanden vormt zij een uniek ensemble van monumenten en infrastructuur. Een krachtigere profilering en promotie van dit unieke stadsdeel is essentieel om zowel bewoners als bezoekers bewust te maken van de rijkdom die onze stad te bieden heeft. Een levendige, goed onderhouden binnenstad is immers een visitekaartje voor ons allemaal.
Dat gaat niet vanzelf en kost veel tijd en geld. We hebben daarbij de hulp nodig van u allen. Door Vriend te zijn en onze boodschap uit te dragen helpt u ons daarbij. Dat hebt u het afgelopen jaar gedaan en daar zijn we u dankbaar voor. Maar ook in het nieuwe jaar hopen wij op u te kunnen rekenen. Als bestuur danken wij u voor uw interesse en betrokkenheid.
Wij wens en u fijne kerstdagen toe en een voorspoedig, inspirerend en cultureel rijk 2026 !
Namens het bestuur van de Stichting Jacob Kritzraedt,
Jack Corten, voorzitter
TERUGBLIK OP DE VRIENDENDAG 2025
De Open Monumentendagen in Sittard-Geleen vonden plaats op zaterdag 13 en zondag 14 september met het landelijke thema “Erfgoed en Architectuur”. Het thema en de slogan “Gebouw(d) om te blijven” benadrukten de waarde van de verscheidenheid aan historische gebouwen die onze stad verrijken en nodigden uit om na te denken over de toekomst van dit erfgoed.
In aansluiting op de Monumentendagen organiseerde onze stichting voor haar Vrienden op zondag 14 september de jaarlijkse Vriendendag in het Mariapark aan de Oude Markt. Na het welkom van de voorzitter was het woord aan Harold Janssen van SATIJNplus Architecten die de aanwezigen meenam in de architectonische ontwikkelingen in de laatste eeuwen en daarbij inging op de keuzes die spelen bij het herbestemmen van
ons erfgoed.
Dit deed hij aan de hand van een aantal voorbeelden die lieten zien dat er bij de herbestemming van een monument een spanningsveld kan ontstaan tussen het oorspronkelijke concept en de eigen creativiteit van de restauratiearchitect. Een van de voorbeelden was het uit zeven rijksmonumenten bestaande Kloosterkwartier aan de Oude Markt in Sittard.
Na de pauze ging hij nader in op het spanningsveld dat er kan zijn tussen de oorspronkelijke bestemming en de wensen bij een nieuwe invulling. Dit deed hij onder meer aan de hand van de herbestemming en het verduurzamen van het BACO gebouw (industrieel erfgoed) aan de Willem II Singel in Roermond dat nu het hoofdkantoor van Wonen Limburg is. Wij eindigden met een gezellige nazit en kunnen terugkijken op een geslaagde Vriendendag.
HET JAAR 2025, EEN TERUGBLIK
Een korte terugblik op enkele projecten waar onze stichting zich het afgelopen jaar actief heeft ingezet voor het behoud, herstel en de waardering van het cultuurhistorisch erfgoed binnen de gemeente Sittard-Geleen.
Ophovenermolen (eerste duidelijke vermelding in 1406, maar zeker ouder). Onderhoud waterrad en waterkrachtinstallatie.
Herbestemmimg dode beuk tot vleermuizen- en vogelbehuizing.
Overhovenerheide (54 mijwerkerswoningen (1928) van architect Jan Stuyt). Behoud en terugbrengen oorspronkelijk straatbeeld.
Helenakapel (1706) voormalig klooster Sint-Agnetenberg. Procedure, met vier verwante organisaties, tegen wijziging bestemming rijksmonumentale kapel met rijksmonumentaal rococo-interieur naar wonen.
“Een slag verloren maar niet de strijd voor het behoud van de monumentale kapel van klooster Sint-Agnetenberg”
Hofje Ophoven en Vakwerkhuisje Tudderenderweg. Regulier beheer en onderhoud huurwoningen.
Tapperie De Gats aan de Markt te Sittard. Voorbereiding grootschalig onderhoud.
Voormalige Mr. Nic. Beckers mavo President Kennedysingel, Sittard. Behoud van gevel mozaïeken van kunstenaar Charles Eyck.
Jezuïetenkapel, Sittard. Dagelijks onderhoud kapel.
FEDERATIE HISTORIE SITTARD-GELEEN-BORN
Het merendeel van de organisaties die in de gemeente Sittard-Geleen werkzaam zijn op het gebied van het cultureel erfgoed hebben zich in 2005 verenigd in de Federatie Historie Sittard-Geleen-Born. De Federatie Historie Sittard-Geleen-Born is opgericht als spreekbuis en overkoepeling van alle organisaties die in de gemeente Sittard-Geleen werkzaam zijn op het brede terrein van het cultureel erfgoed. Uitgangspunt is dat zaken die een stadsdeel betreffen, het aandachtsgebied zijn en zullen blijven van de betreffende lid-organisaties (desgewenst met ondersteuning vanuit de Federatie) en dat zaken die de hele gemeente betreffen, door de Federatie worden behartigd.
De communicatie vanuit de Federatie naar de aangesloten leden liet steeds meer te wensen over maar vanaf de jaarvergadering, dit voorjaar, is José Brinkhuizen voorzitter en zij is bezig de samenwerking weer vorm te geven. Zo is zij recent kennis komen maken met ons als het bestuur van de Stichting Jacob Kritzraedt. Ook is aan de leden gevraagd aandachtspunten door te geven die vervolgens in een overleg met wethouder Houtakkers ter sprake zijn gebracht. Samen met de Vereniging Sittards Verleden hebben wij de volgende punten ingebracht:
1. Politieke aandacht voor monumenten en erfgoed
Ofschoon onze gemeente behoort tot de drie Limburgse gemeenten met de meeste monumenten, ontbreekt het vanuit de politiek duidelijk aan aandacht en bij het ambtelijk apparaat structureel aan menskracht.
2. Monumentenbeleid
Het is onbegrijpelijk dat onze gemeente geen uitgewerkt monumentenbeleid heeft. Niet alleen ontbreekt het aan beleid, ook een proactieve houding gericht op bescherming van ons erfgoed ontbreekt volledig.
3. Onderbezetting cluster Monumenten
Bij het toch al niet riant bemenste cluster Monumenten is de bezetting al geruime tijd dusdanig problematisch dat het voor ons niet duidelijk is, wie aanspreekbaar is, laat staan hoe consistent.
4. Monumentenplatform
Om tussen de cultuurhistorische verenigingen en de gemeente te komen tot een open gedachtewisseling en tweezijdige informatie-uitwisseling over actuele monumentenzaken heeft het Monumentenplatform jarenlang goed gefunctioneerd in de vorm van een periodiek overleg. De gemeente heeft echter eenzijdig besloten het overleg te beperken tot de Federatie. Daarvan is tot nu toe weinig of niets terecht gekomen, reden waarom wij sindsdien niet vooraf en ook niet inhoudelijk geïnformeerd zijn over in voorbereiding zijnde plannen, met opnieuw onnodige tijd- en energie vergende procedures tot gevolg.
5. Marketing stad
De landelijke waardering voor Sittard als middeleeuws vestingstadje, zien wij dagelijks door het toenemend aantal toeristen dat met een summiere informatie in de hand door de stad wandelt. Tot nu toe hebben wij echter niet bespeurd dat de gemeente dit ondersteunt of als een promotionele kans ziet.
6. Museum historie en erfgoed
Helemaal treurig is het verdwijnen van een museum dat de historie en het erfgoed van stad en streek op een aansprekende manier laat zien. De toeristen die vol verwachting het pand aan de Kapittelstraat binnenkomen om vervolgens gedesillusioneerd weer te vertrekken, is wat dat betreft een onbegrijpelijke antireclame.
7. Huisvesting
In het verlengde hiervan missen wij en de andere Sittardse organisaties de huisvesting die door de afbraak van het vroegere politiebureau verdwenen is maar niet gecompenseerd op een andere locatie. In plaats van cultuurhistorisch onverantwoorde ‘reuring’ te zoeken voor de gebouwen rond het Kloosterplein, ligt het meer voor de hand daar ruimte te creëren voor een historisch museum en tevens ook voor de cultuurhistorische organisaties.
8. Kerkenvisie
Tenslotte: de reorganisatie van parochies baart ons vanuit erfgoed oogpunt zorgen. Een zorgvuldige begeleiding met aandacht voor de cultuurhistorische waarden wordt node gemist.
VOORBEREIDING OP ONS 75-JARIG JUBILEUM IN 2027
In 1952 werd de Stichting Jacob Kritzraedt opgericht in het 350ste geboortejaar van haar naamgever. In de 2027 kan zodoende het 75-jarige jubileum van onze Stichting en het 425ste geboortejaar van Jacob Kritzraedt worden gevierd. Diverse activiteiten worden voorbereid. Op een tweetal gaan we hier al in.
Het wel en wee van de Stichting zal worden vastgelegd in een jubileumboek. Hierin zal onder meer aandacht worden besteed aan het aankopen, restaureren en herbestemmen van monumenten door de Stichting, zoals de Ophovenermolen en De Gats. Ook zal beschreven worden, hoe de Stichting zich ingezet heeft om de waarde van ons erfgoed bij brede lagen van de bevolking bekend te maken. Om bedreigd erfgoed veilig te stellen zijn in een aantal gevallen ook procedures niet geschuwd.
(de afbeeldingen tonen de titelpagina en een passage over het Sittardse schepenzegel en het stadswapen)
De naamgever van de Stichting, de jezuïet Jacob Kritzraedt, die van 1636 tot 1646 in Sittard woonachtig was, heeft ook de belangstelling van de bestuursleden genoten. Belangrijke delen van zijn werk zijn inmiddels gepubliceerd: in 2005 zijn wetenschappelijke werk ‘Annales Gangeltenses’ en in een meer populaire versie zijn ‘Stadtbuch Gangelt’, waarvan het origineel in deze Duitse plaats in een kluis bewaakt wordt. Recentelijk verscheen zijn correspondentie met Johannes Bollandus, een bekende schrijver van heiligenlevens, in druk. Voor 2027 is een nieuw initiatief genomen. Kritzraedt heeft namelijk ook een ‘Chronick’ geschreven met veel gedetailleerde informatie over onze regio tot het jaar 1644. Het handschrift van bijna 400 pagina’s is in particulier bezit. Door bemiddeling van de burgemeester van Gangelt, Guido Willems, is de familie bereid gevonden het originele manuscript in ons RegioArchief te laten scannen. Daarna zal het bestudeerd en uitgegeven kunnen worden. Over de voortgang hiervan zullen we iedereen via onze Nieuwsbrief op de hoogte houden.
JAARLIJKSE BIJDRAGE ‘VRIENDEN VAN JACOB KRITZRAEDT’
Als Vriend toont u uw belangstelling voor de monumenten in onze stad en daarmee voor het cultureel erfgoed en de historie die Sittard-Geleen rijk is, maar ook voor het werk van onze Stichting. Door het verspreiden van nieuwsbrieven, persoonlijke contacten en de jaarlijkse vriendenactiviteit wil het bestuur de interesse van onze Vrienden vasthouden en de groep doen groeien. Als Vriend verbindt u zich aan onze Stichting door het overmaken van een jaarlijkse bijdrage van minimaal € 10,00 per persoon.
MOGEN WIJ OOK VOOR 2026 OP UW ONDERSTEUNING REKENEN?
De jaarlijkse bijdrage kan overgemaakt worden op rekeningnummer NL18 RABO 0187 6666 01 van de Stichting Jacob Kritzraedt.
Verspreiding Nieuwsbrief
Om de informatie eenduidig te houden en fake news te voorkomen zouden wij het erg op prijs stellen als u deze Nieuwsbrief naar uw vrienden en kennissen door zou willen sturen. Uiteraard staat het u vrij om hier al dan niet gehoor aan te geven. Wij doen dit verzoek omdat het op deze wijze mogelijk is om het werk van onze stichting en de ontwikkelingen op het gebied van monumentenzorg in Sittard breder onder de aandacht
te brengen.
Nieuwe “Vrienden van Jacob Kritzraedt”
Mochten er in uw familie-, kennissen- en/of vriendenkring mensen zijn die ook graag “Vriend van Jacob Kritzraedt” willen worden, dan kunnen zij dit per mail laten weten aan onze secretaris (secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl) met vermelding van naam/namen, adres, post- en mailadres en telefoonnummer.
Na overmaking van de jaarbijdrage ad € 10,00 per persoon op rekening NL18 RABO 0187 6666 01 van onze stichting, ontvangen zij het jubileumboekje dat wij uitgegeven hebben bij het 65-jarig bestaan van onze stichting in 2017, onze digitale periodieke “Nieuwsbrief” en (te zijner tijd) een uitnodiging voor onze jaarlijkse Vriendenactiviteit.
Postbus 691 – 6130 AR SITTARD
secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl
www.stichtingjacobkritzraedt.nl
Onze stichting is erkend als Culturele Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI)
