Beste vrienden van Jacob Kritzraedt, beste lezers,
Met veel genoegen presenteren wij u hierbij de 24e Nieuwsbrief van de Stichting Jacob Kritzraedt. In de afgelopen periode is het bestuur druk bezig geweest met het verkennen van de toekomst van de stichting en een toekomstvisie voor de komende tien jaar. In meerdere bijeenkomsten is gezamenlijk gebrainstormd over de koers, de rol van de stichting binnen onze gemeente en de uitdagingen die op het gebied van erfgoed op ons afkomen. Deze gesprekken hebben geleid tot nieuwe inzichten en vormen een goede basis voor een toekomstbestendige koers.
Achter het werk van de Stichting Jacob Kritzraedt schuilt meer dan alleen inzet voor het behoud van gebouwen en monumenten in Sittard-Geleen. Het is geworteld in een duidelijke visie op de betekenis van erfgoed, een gedragen missie en een aantal kernwaarden die richting geven aan alle keuzes en activiteiten. Juist in een tijd van verandering is het belangrijk om deze basis expliciet te maken en te verdiepen.
Samen vormen ze een stevig fundament onder het werk van de stichting. Ze geven richting, bieden houvast en maken duidelijk waar de stichting voor staat. Daarbij is onafhankelijkheid een essentiële waarde. De stichting opereert zonder commercieel belang en kan daardoor een objectieve en kritische rol vervullen. Dit maakt het mogelijk om op te komen voor erfgoedwaarden in onze stad, ook wanneer deze onder druk staan. Onafhankelijkheid zorgt voor vertrouwen, zowel bij onze partners als bij het publiek.
In de komende jaren zullen deze uitgangspunten steeds zichtbaarder worden in de activiteiten van de stichting. Niet alleen in de projecten die worden uitgevoerd, maar ook in de manier van samenwerken, communiceren en organiseren. Zo blijft de Stichting Jacob Kritzraedt bouwen aan een toekomst waarin erfgoed niet alleen wordt bewaard, maar ook wordt beleefd, begrepen en gewaardeerd.
Namens het bestuur van de Stichting Jacob Kritzraedt,
Jack Corten, voorzitter
Stichting Jacob Kritzraedt – Toekomstvisie voor 2026-2035
Toekomstbestendige koers
De Stichting Jacob Kritzraedt staat aan de vooravond van een nieuwe fase. Na decennia van inzet voor het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed in Sittard-Geleen, kiest de stichting bewust voor een versterkte en toekomstgerichte koers voor de komende tien jaar. In een tijd waarin erfgoed steeds vaker onder druk staat door ruimtelijke ontwikkelingen, veranderende maatschappelijke behoeften en de noodzaak tot verduurzaming, is het essentieel om niet alleen te behouden, maar ook vooruit te denken.
Een bijzonder moment vormt daarbij het naderende jubileum: in 2027 bestaat de stichting 75 jaar. Dit markeert niet alleen een rijke geschiedenis, maar biedt ook een natuurlijk moment van reflectie en vernieuwing. De voorbereidingen voor deze nieuwe koers zijn daarom al in januari jl. gestart. Vanuit de overtuiging dat een jubileum niet alleen een moment van terugkijken is, maar juist ook van vooruitzien, heeft het bestuur deze gelegenheid aangegrepen om de organisatie, ambities en werkwijze opnieuw tegen het licht te houden.
Visie, missie en kernwaarden
De stichting blijft daarbij trouw aan haar kern: het beschermen van monumenten en historisch waardevolle structuren die het verhaal van de gemeente Sittard-Geleen vertellen. Tegelijkertijd groeit het besef dat erfgoed alleen toekomst heeft als het ook beleefd, gebruikt en gedragen wordt door de samenleving. Vanuit die overtuiging is een nieuwe visie ontwikkeld, waarin erfgoed wordt gezien als een levend onderdeel van de omgeving – zichtbaar, betekenisvol en verbonden met de inwoners.
De missie van de stichting blijft onveranderd, maar krijgt in deze nieuwe koers een bredere invulling. Het duurzaam behouden en beleefbaar maken van erfgoed staat centraal, met aandacht voor zowel fysieke instandhouding als maatschappelijke betekenis. Erfgoed is niet alleen iets om naar te kijken, maar ook iets om te ervaren en te begrijpen. Het vormt een brug tussen verleden, heden en toekomst, en draagt bij aan de identiteit en leefbaarheid van onze gemeente.
De kernwaarden van de stichting vormen daarbij het fundament onder alle activiteiten. Wij kiezen voor drie pijlers:
- Erfgoedbehoud, het erfgoed respecteren: Erfgoedbehoud blijft een centrale pijler, evenals de inzet van kennis en deskundigheid. Er is een sterke toewijding aan het behouden van monumentale en beeldbepalende panden in Sittard-Geleen. Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol, niet alleen in technische zin, maar ook in de manier waarop gebouwen en plekken een nieuwe functie krijgen.
- Publieke betrokkenheid: Tegelijkertijd wordt betrokkenheid steeds belangrijker: erfgoed is van en voor iedereen. De stichting streeft ernaar dat de inwoners van Sittard-Geleen zich bewust worden van hun erfgoed en dit mede ondersteunen.
- Samenwerking en kritische houding: Onafhankelijkheid ten slotte waarborgt dat de stichting haar rol als kritische en betrouwbare partner kan blijven vervullen.
Ambitie
Met deze uitgangspunten richt de stichting zich op een toekomst waarin erfgoed een vanzelfsprekend onderdeel is van ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkeling. In 2035 wil de stichting een positie hebben waarin zij niet alleen wordt gezien als beheerder van monumenten, maar als een actieve en invloedrijke speler in het bredere veld van erfgoed, leefomgeving en cultuur. Erfgoed wordt dan niet alleen beschermd, maar ook benut als kracht voor verbinding, duurzaamheid en identiteit.
Bestuur en organisatie
Om deze ambitie waar te maken, is gekozen voor een versterking van onze organisatie. Het bestuur wordt opnieuw ingericht, met duidelijke rollen en verantwoordelijkheden. Het dagelijks bestuur vormt de strategische kern en bestaat uit een voorzitter, secretaris en penningmeester. Daarnaast heeft het bestuur portefeuillehouders die zich richten op specifieke inhoudelijke thema’s, zoals Erfgoed en herbestemming, Vastgoed en verhuur, Juridische zaken, Educatie en publieksbereik, PR en communicatie, Fondsenwerving en sponsoring en Samenwerking. Deze opzet maakt het mogelijk om gerichter te werken, de expertise beter te benutten en projecten effectiever uit te voeren. Waar het dagelijks bestuur de lijnen uitzet, zorgen de portefeuillehouders voor de inhoudelijke verdieping en uitvoering.
Samenwerking en verbinding
De samenwerking met externe partners wordt de komende jaren verder versterkt. De relatie met de gemeente Sittard-Geleen blijft daarbij van groot belang, evenals de samenwerking met andere erfgoedorganisaties, onderwijsinstellingen en lokale initiatieven. Door gezamenlijk op te trekken, kan erfgoed beter worden verankerd in beleid en praktijk, en ontstaat er meer draagvlak en impact.
Daarnaast mag de rol van de Vrienden van Jacob Kritzraedt niet onvermeld blijven. Deze betrokken groep ondersteunt de stichting door middel van een jaarlijkse financiële bijdrage en levert daarmee een waardevolle bijdrage aan het behoud en de ontwikkeling van het erfgoed in Sittard-Geleen. Dankzij deze steun kan de stichting projecten realiseren, activiteiten organiseren en haar ambities waarmaken. De Vrienden vormen daarmee een belangrijke pijler onder het werk van de stichting en laten zien dat erfgoed leeft binnen de gemeenschap.
Met vertrouwen naar de toekomst
Met deze vernieuwde opzet kijkt de Stichting Jacob Kritzraedt met vertrouwen naar de toekomst. De komende tien jaar staan in het teken van versterking, samenwerking en vernieuwing. Erfgoed blijft daarbij het vertrekpunt, maar wordt steeds nadrukkelijker verbonden met actuele thema’s zoals duurzaamheid, leefbaarheid en maatschappelijke betrokkenheid.
Uiteindelijk draait het om meer dan gebouwen alleen. Het gaat om verhalen, om identiteit en om de manier waarop mensen zich verbonden voelen met hun omgeving. Erfgoed leeft pas echt als het gedeeld wordt. Daarom nodigt de stichting iedereen uit om betrokken te blijven of te worden – als vriend, partner of geïnteresseerde inwoner.
Samen kan worden gebouwd aan een toekomst waarin het verleden zichtbaar blijft en betekenis houdt. Want juist in een wereld die voortdurend verandert, biedt erfgoed houvast, inspiratie en verbinding.
Gemeente Sittard-Geleen: samen bouwen aan de toekomst van Sittard (Toekomstbeeld 2045)
Jubileumjaar 2027
De hoofdactiviteiten vinden plaats in september en oktober 2027 en de inhoud ervan begint steeds meer vorm te krijgen. Kartrekkers voor het ontwikkelen van het programma zijn de bestuursleden Guus Janssen en Jan Jeurissen.
Naast de uitgave van een manuscript van Jacob Kritzraedt, genaamd ‘Chronick’, worden onder meer een podcast en een tentoonstelling gemaakt. De podcast zal bestaan uit een interview tussen Jacob Kritzraedt en Peter Treckpoel. De expositie zal aan de hand van krantenkoppen een terugblik geven op 75 jaar Stichting Jacob Kritzraedt.
Chronick van Kritzraedt gedigitaliseerd
Een van de activiteiten voor het jubileum van onze stichting in 2027 is de editie van een manuscript van Jacob Kritzraedt, genaamd ‘Chronick’. Naast de ‘Annales Gangeltenses’ en het ‘Stadtbuch Gangelt’ (in 2005 uitgegeven) en het drukwerkje ‘Millen und Born’ uit 1654 vormt dit handschrift de belangrijkste historische bron voor onze regio in de zeventiende eeuw. De ‘Chronick’ is in particulier bezit, maar door de medewerking van burgemeester Guido Willems van Gangelt heeft de familie het beschikbaar gesteld voor onderzoek en editie.
Het RegioArchief Sittard-Geleen heeft inmiddels het handschrift gedigitaliseerd en het origineel is door ons bestuurslid Guus Janssen en archivaris Peter Schulpen weer afgegeven in Gangelt. Eerst zal met een programma het bestand worden getranscribeerd. Daarna volgt een grondige correctie en moeten inleidingen en commentaar verzorgd worden. In ieder geval is door de scan het geschiedwerk veiliggesteld voor toekomstige onderzoekers.
Foto Jack Corten: wethouder Andries Houtakkers, burgemeester Guido Willems (Gangelt), onderzoeker Guus Janssen, Wolfgang Erkens (familielid) en stadsarchivaris Boy Gerrits (RegioArchief Sittard-Geleen) zien toe, hoe archiefmedewerker Michael Sahetapy het manuscript digitaliseert.
Gedigitaliseerde pagina van het handschrift met een gedicht (Duits en Latijn) van Jacob Kritzraedt, door hem in Sittard gemaakt op 29 oktober 1640.
Oude en nieuwe rechten voor watermolens
In het ‘Tijdschrift voor Historische Geografie’ schreef ons bestuurslid mr. Frank Hage recent een artikel over oude en nieuwe rechten voor watermolens. Hij verwijst in het artikel ook naar de Stichting Jacob Kritzraedt als eigenaresse van de Ophovenermolen. Hierbij een korte samenvatting van het artikel. Nader geïnteresseerden kunnen contact opnemen met het secretariaat van onze stichting (secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl).
Eeuwenoude rechten beschermen watermolens en de molenbiotoop die nodig is voor hun werking. In een korte beschouwing reizen we door de tijd om de huidige status van rechten rond watermolens te verkennen. Van oudsher maken molen- en stuwrechten de exploitatie van watermolens mogelijk. Zelfs vandaag de dag bieden deze oude molen- en stuwrechten een krachtig beschermingsmiddel voor de watermolen zelf en voor de exploitant van de molen tegen mogelijke inbreuken op hun eigendom door de overheid in haar rol als waterbeheerder. Hierdoor kunnen exploitanten de economische levensvatbaarheid van hun watermolen afdwingen bij een waterautoriteit, een waterschap.
Gezien de monumentale status moeten zowel de watermolen als de directe omgeving (biotoop) ongemoeid blijven, zodat de molen kan blijven functioneren. Nieuwe wetgeving, zoals de Omgevingswet, biedt nieuwe kansen om de watermolens, hun habitat, het watermolenlandschap en hun functioneren te beschermen en te versterken.
Meer informatie over de Ophovenermolen is te vinden in onze brochure op onze website (www.stichtingjacobkritzraedt.nl).
Gevelmozaïeken Mr. Nic Beckers mavo
Boven de hoofdentree van de inmiddels afgebroken Mr. Nic. Beckers-mavo aan de President Kennedysingel te Sittard bevonden zich drie gevelmozaïeken van de hand van Charles Eyck. Vanaf het moment dat duidelijk werd dat dit schoolgebouw plaats moest maken voor de ontwikkeling van het Kennedy Kwartier heeft de Stichting Jacob Kritzraedt zich samen met verwante organisaties sterk gemaakt voor het behoud en de herplaatsing van dit kunstwerk.
Ondanks dat er duidelijke afspraken waren gemaakt met de Bouwcombinatie Laudy – Van Wijnen zijn de mozaïeken door de aannemer onzorgvuldig gedemonteerd en vervolgens tijdelijk opgeslagen.
Hoopgevend nieuws is dat de mozaïeken recent overgedragen zijn aan het DaCapo College, de laatste gebruiker van het pand als onderwijsinstelling. Wij blijven de gang van zaken met waakzame belangstelling volgen.
Verspreiding Nieuwsbrief
Om de informatie eenduidig te houden en fake news te voorkomen zouden wij het erg op prijs stellen als u deze Nieuwsbrief naar uw vrienden en kennissen door zou willen sturen. Uiteraard staat het u vrij om hier al dan niet gehoor aan te geven.
Wij doen dit verzoek omdat het op deze wijze mogelijk is om het werk van onze stichting en de ontwikkelingen op het gebied van monumentenzorg in Sittard breder onder de aandacht te brengen.
Jaarlijkse bijdrage ‘Vrienden van Jacob Kritzraedt’
Als Vriend toont u uw belangstelling voor de monumenten in onze stad en daarmee voor het cultureel erfgoed en de historie die Sittard-Geleen rijk is, maar ook voor het werk van onze Stichting. Door het verspreiden van nieuwsbrieven, persoonlijke contacten en de jaarlijkse vriendenactiviteit wil het bestuur de interesse van onze Vrienden vasthouden en de groep doen groeien. Als Vriend verbindt u zich aan onze Stichting door het overmaken van een jaarlijkse bijdrage van minimaal € 10,00 per persoon.
Mocht u de jaarlijkse bijdrage voor 2026 nog niet overgemaakt hebben, dan graag alsnog op rekeningnummer NL18 RABO 0187 6666 01 van de Stichting Jacob Kritzraedt.
Nieuwe ‘Vrienden van Jacob Kritzraedt’
Mochten er in uw familie-, kennissen- en/of vriendenkring mensen zijn die ook graag “Vriend van Jacob Kritzraedt” willen worden, dan kunnen zij dit per mail laten weten aan onze secretaris (secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl) met vermelding van naam/namen, adres, post- en mailadres en telefoonnummer.
Na overmaking van de jaarbijdrage ad minimaal € 10,00 per persoon op rekening NL18 RABO 0187 6666 01 van onze stichting, ontvangen zij het jubileumboekje dat wij uitgegeven hebben bij het 65-jarig bestaan van onze stichting in 2017, onze digitale periodieke “Nieuwsbrief” en (te zijner tijd) een uitnodiging voor onze jaarlijkse Vriendenactiviteit.
Postbus 691 – 6130 AR Sittard
secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl
www.stichtingjacobkritzraedt.nl
Onze stichting is erkend als Culturele Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI)
