Nieuwsbrief 25 (2026)

Download de .pdf versie >>

Beste Vrienden van Jacob Kritzraedt, beste erfgoedliefhebbers, beste lezers,

Voor u ligt Nieuwsbrief 25. Voor veel mensen is dit de tijd van vakantie, een wat rustiger ritme en hopelijk ook van mooie ontmoetingen en nieuwe indrukken. Juist in zo’n periode merk je vaak hoe waardevol onze eigen omgeving is: de mooie straatjes en Markt van onze historische binnenstad, de monumenten die we bijna vanzelfsprekend vinden en de verhalen die achter al die plekken schuilgaan.

In onze vorige Nieuwsbrief hebben wij uitgebreid stilgestaan bij de toekomstvisie van de Stichting Jacob Kritzraedt. Wij hebben daarin beschreven hoe wij ook in de komende jaren willen blijven werken aan het behoud, de beleving en de doorontwikkeling van het cultuurhistorisch erfgoed van Sittard. De positieve reacties die wij daarop mochten ontvangen, hebben ons gesterkt in de overtuiging dat erfgoed leeft en dat veel inwoners zich betrokken voelen bij de geschiedenis van onze stad.

In deze Nieuwsbrief vindt u opnieuw een aantal onderwerpen die laten zien hoe actueel erfgoedzorg is. Uiteraard besteden wij aandacht aan de Open Monumentendagen 2026. Ook dit jaar belooft het weer een bijzonder weekend te worden waarin deuren opengaan die normaal gesloten blijven en waarin inwoners en bezoekers de rijkdom van het erfgoed van onze gemeente dichtbij kunnen beleven.

Daarnaast informeren wij u over onze gezamenlijke reactie op het verzoek om het terrassenbeleid rond de historische Markt aan te passen. Een onderwerp dat laat zien hoe belangrijk het is om steeds opnieuw de balans te zoeken tussen een levendige binnenstad en het behoud van het unieke historische karakter van de Markt.

Verder leest u over het pleidooi voor het behoud van de waardevolle glas-in-loodramen van de voormalige ziekenhuiskapel van het Franse Klooster. Zulke elementen zijn meer dan alleen mooie details; ze dragen herinneringen, vakmanschap en identiteit met zich mee.

Ook willen wij nog even terugkomen op een onderwerp uit de vorige Nieuwsbrief. Daarin wezen wij u op het interessante artikel van mr. Frank Hage, juridisch bestuurslid van onze stichting, in het “Tijdschrift voor Historische Geografie” over “Oude en nieuwe rechten voor watermolens”. Dat artikel vormde voor ons aanleiding om eens specifiek naar de Sittardse situatie te kijken. Want Sittard heeft ooit maar liefst vijf functionerende watermolens gekend.

Kortom: een Nieuwsbrief met actuele ontwikkelingen, zorg om ons erfgoed, maar vooral ook met veel liefde voor onze gemeente Sittard-Geleen en haar geschiedenis.

Wij wensen u een fijne zomer, veel leesplezier en danken u hartelijk voor uw blijvende belangstelling en betrokkenheid bij het werk van de Stichting Jacob Kritzraedt.

Namens het bestuur van de Stichting Jacob Kritzraedt,
Jack Corten, voorzitter

Open Monumentendagen 12 en 13 september 2026 in Sittard-Geleen

Op zaterdag 12 en zondag 13 september a.s. staat Sittard-Geleen opnieuw in het teken van de jaarlijkse Open Monumentendagen. Wat begon als een landelijke erfgoedmanifestatie is uitgegroeid tot een van de meest geliefde culturele weekenden van het jaar. Onder het landelijke thema “Erfgoed in gevaar” openen historische gebouwen, kerken, kastelen, boerderijen en bijzondere plekken in de hele gemeente gratis hun deuren voor het publiek.

Het thema is actueler dan ooit. Erfgoed staat onder druk door veroudering, leegstand, klimaatverandering, veranderend gebruik en soms simpelweg door het verdwijnen van kennis en betrokkenheid. Juist daarom zijn de Open Monumentendagen meer dan een uitnodiging om mooie gebouwen te bekijken; ze vormen een oproep om samen stil te staan bij de vraag wat we willen bewaren voor toekomstige generaties.

25 openstellingen en activiteiten in heel Sittard-Geleen

Dankzij de inzet van vele vrijwilligers, verenigingen, kerkbesturen, eigenaren en erfgoedliefhebbers is het gelukt om dit jaar maar liefst 25 openstellingen en activiteiten te organiseren. Een bijzonder resultaat, zeker omdat in iedere voormalige gemeente binnen de huidige gemeente Sittard-Geleen minimaal één activiteit of openstelling plaatsvindt.

Daarmee sluiten de Open Monumentendagen 2026 ook prachtig aan bij een andere mijlpaal: het 25-jarig bestaan van de gemeente Sittard-Geleen. Het programma laat zien hoe rijk en veelzijdig het erfgoed van onze gemeente is, van middeleeuwse kerken en landgoederen tot industriële en agrarische monumenten.

Praktische informatie

• Data: zaterdag 12 en zondag 13 september 2026
• Landelijk thema: Erfgoed in gevaar
• Toegang: alle deelnemende locaties zijn gratis te bezoeken

Voor een compleet en actueel overzicht van alle deelnemende monumenten, openingstijden, rondleidingen en eventuele aanmeldingen kunnen bezoekers terecht op de website van Visit Zuid-Limburg en de landelijke website van Open Monumentendag. Vanaf eind augustus verschijnt het programmaboekje online via deze websites. Ook worden via sociale media, onder meer via de kanalen van de gemeente Sittard-Geleen, verschillende berichten gedeeld.

Programma

Wij hebben alvast een selectie uit het programma van de deelnemende locaties voor u samengesteld:

• Kloostercomplex Leyenbroek aan de Leyenbroekerweg 109 (Sittard): vanuit de Andreaskapel rondleidingen door onze secretaris in en rond het voormalige kloostercomplex.
• Stadsboerderij Wetzels aan de Paardestraat (Sittard): open dag in een vertrouwde historische setting met rondleidingen door de voormalige ‘molen Hochstenbach’.
• Kasteel Wolfrath (Holtum): historisch kasteel met rondleidingen door het monumentale interieur en landgoed.
• Burgemeester Damenpark (Geleen): wandelen en genieten van het historische stadsparkontwerp.
• H.H. Marcellinus en Petruskerk (Oud-Geleen): bijzondere openstelling met toegang tot sacristie en kelder.

Kloostercomplex aan de Leyenbroekerweg – Frans missiewerk in Duitsland

Tijdens de Open Monumentendagen ben je van harte welkom voor een rondleiding vanuit de Andreaskapel naar de voormalige kloosterkerk en rondom het kloostercomplex aan de Leyenbroekerweg.

Omdat in de 19e eeuw de priesteropleiding in Duitsland door de Pruisische Kulturkampf in grote moeilijkheden was geraakt, besloten uit Frankrijk verdreven paters die mogelijkheid in Sittard te gaan bieden in de vorm van een apostolische school die opleidde voor missiewerk in Duitsland.

De in 1889 gebouwde Andreaskapel is het oudste gedeelte van het complex en is vernoemd naar Andreas Prévot, de stichter van het Missiehuis van de Priesters van het Heilig Hart.

Bij de uitbreiding in 1927/1928 werd een nieuwe kloosterkerk gebouwd naar een ontwerp van de Sittardse architect Jos Wielders. Sinds 1950 doet deze kerk dienst als de parochiekerk van Leyenbroek.

De rondleiding biedt een mooie gelegenheid om meer te leren over dit historische complex waar velen dagelijks langsrijden.

Openstelling

• Zaterdag 12 september en zondag 13 september: 10.00 – 18.00 uur
• Rondleidingen: zaterdag om 11.00 en 15.00 uur, zondag om 15.00 uur
• Duur rondleiding: 60 minuten
• Maximaal aantal deelnemers per rondleiding: 15 personen; vooraf aanmelden verplicht

Stadsboerderij Wetzels aan de Paardestraat – Van watermolen tot levend erfgoed

Een van de meest sfeervolle locaties tijdens dit weekend is zonder twijfel Stadsboerderij Wetzels aan de Paardestraat in Sittard. Deze locatie laat prachtig zien hoe een gebouw zich door de eeuwen heen kan aanpassen aan nieuwe functies zonder zijn historische karakter te verliezen. Bezoekers kunnen deelnemen aan rondleidingen door de voormalige ‘molen Hochstenbach’, die deel uitmaakte van de boerderij.

Het pand werd rond 1825 gebouwd aan de Molenbeek en deed oorspronkelijk dienst als oliemolen en beendermolen. Toen de molen door wateroverlast bij de buren buiten gebruik was gesteld, kochten de Jezuïeten het complex in 1891. Zij verwijderden het waterrad, de maalinrichting en het sluiswerk en gaven het gebouw een nieuwe functie als boerderij met werkplaats. Sinds 1921 wordt de boerderij bewoond door de familie Wetzels, die speciaal voor de Open Monumentendagen de deuren opent voor het publiek.

Openstelling

• Zaterdag 12 september en zondag 13 september: 10.00 – 18.00 uur
• Rondleidingen: elk heel uur van 10.00 tot 16.00 uur
• Duur rondleiding: 30 minuten

Kasteel Wolfrath in Holtum – Verborgen parel in het Sterrebos

Een bezoek aan kasteel Wolfrath is niet alleen een reis door de architectuurgeschiedenis, maar ook een kennismaking met het kwetsbare behoud van historische landgoederen. Het kasteel ligt verscholen in het Sterrebos en is normaal gesproken slechts beperkt toegankelijk. Wie geïnteresseerd is in adellijke geschiedenis en bijzondere interieurs mag Kasteel Wolfrath niet missen.

Tijdens een begeleide rondleiding ontdekken bezoekers de rijke geschiedenis van het gebouw, dat in 1628 werd voltooid op de plek van de oudere hoeve Wolfrath. Het complex kreeg een karakteristieke U-vormige voorburcht en groeide uit tot een belangrijk landgoed in de regio. Binnen bevinden zich de volgende bijzondere interieurelementen:

• Uitzonderlijk fraai figuratief stucwerk uit 1627-1634
• Indrukwekkende grote zaal met natuurstenen schouw uit 1628
• Kamers die door architect Mathias Soiron in elegante Empirestijl zijn ingericht

Openstelling

• Zondag 13 september: 12.00 – 17.00 uur
• Start rondleidingen: 13.00, 14.00, 15.00 en 16.00 uur
• Duur: 45 minuten
• Maximaal 30 deelnemers per rondleiding, vooraf aanmelden noodzakelijk

Burgemeester Damenpark Geleen – Erfgoed van landschap en stadsontwikkeling

Niet alle monumenten bestaan uit gebouwen. Het Burgemeester Damenpark in Geleen laat zien dat ook groen erfgoed van grote waarde is. Tijdens de Open Monumentendagen kunnen bezoekers wandelen door dit zorgvuldig ontworpen stadspark en stilstaan bij de historische betekenis van het parkontwerp. Parken vertellen verhalen over de manier waarop steden groeiden, hoe mensen recreëerden en hoe natuur en cultuur met elkaar verweven raakten. Juist dit soort erfgoed is vaak kwetsbaar, omdat veranderingen in gebruik of inrichting het oorspronkelijke karakter kunnen aantasten.

H.H. Marcellinus en Petruskerk in Oud-Geleen – Duizend jaar geloofsgeschiedenis

In het hart van Oud-Geleen stond al vóór het jaar 1000 een kerkje. De bezoekers kunnen de eeuwenoude ziel van het dorp ervaren in de kerk van de H.H. Marcellinus en Petrus. De kerk vertelt bovendien het bijzondere verhaal van het simultaangebruik in de 17e eeuw, toen verschillende geloofsgemeenschappen hetzelfde gebouw gebruikten. Deze openstelling biedt een bijzondere kans om plaatsen te bezoeken die normaal niet toegankelijk zijn, zoals de sacristie en de kelder met de funderingen. De imposante mergelstenen toren uit 1504, het oudste monument van Geleen, waakt al meer dan vijf eeuwen over het dorp. Binnen kan de bezoeker de neogotische pracht met kruisribgewelven, glas-in-loodramen van Huub Korvers en een unieke hardstenen doopvont uit 1622 bewonderen.

Openstelling

• Zaterdag 12 en zondag 13 september, 13.00 – 16.00 uur

Behoud van het historische karakter van de Markt blijft uitgangspunt

De Stichting Jacob Kritzraedt en de Vereniging Sittards Verleden hebben gezamenlijk gereageerd op het verzoek van de Stichting Horeca Markt Sittard om te onderzoeken of het terrassenbeleid rond de historische Markt kan worden verruimd. Aanleiding voor het verzoek is de wens van de horecaondernemers om terrassen en winterserres minder seizoensgebonden en economisch beter inzetbaar te maken.

Vergroten overkappingen terrassen

In december jl. vond hierover een presentatie plaats. Tijdens deze bijeenkomst met afgevaardigden van de gemeente Sittard-Geleen, de Stichting Horeca Markt Sittard en de erfgoedorganisaties werden vooral de technische mogelijkheden van zonwerings- en luifelsystemen toegelicht. De gevolgen voor het historische straatbeeld en de beleving van de Markt kwamen daarbij volgens ons onvoldoende aan bod.

Uit de toelichting bleek dat het concrete verzoek in essentie neerkomt op het vergroten van de maximale lengte van terrassen die van een luifel mogen worden voorzien: van 4 meter naar 7 meter. Daarbij werd volgens ons onvoldoende rekening gehouden met bestaande fysieke en juridische beperkingen. Ook werd gewezen op het belang van voldoende doorgang voor voetgangers, rollator- en rolstoelgebruikers, een criterium dat in de praktijk trouwens niet altijd meer wordt gehaald.

Wij erkennen dat de horeca tegenwoordig een belangrijke economische drager van de binnenstad is. Tegelijkertijd benadrukken wij dat juist het kleinschalige en historische karakter van Sittard een van de belangrijkste redenen is waarom inwoners en bezoekers de binnenstad waarderen. De Markt vormt daarin een uniek en kwetsbaar onderdeel van het stadsbeeld.

Verruimen huidig terrassenbeleid niet aanvaardbaar

Na zorgvuldige afweging komen de Stichting Jacob Kritzraedt en de Vereniging Sittards Verleden tot de conclusie dat een verruiming van het huidige terrassenbeleid niet aanvaardbaar is. Onze belangrijkste overwegingen, vervat in een schrijven van juni jl. aan de gemeente Sittard-Geleen en de Stichting Horeca Markt Sittard, zijn:

• Langere terrassen en grotere luifels verminderen de zichtbaarheid en de beleving van de monumentale gevelwanden, ornamenten en gevellijsten van de Markt
• Uitgerolde luifels over grotere lengtes versterken dit effect gedurende een groot deel van het jaar
• De overgang van de huidige situatie naar een eventuele nieuwe uniforme uitvoering is niet verplicht te stellen en zal daardoor langdurig en moeilijk uitvoerbaar zijn
• Een verruiming van het beleid zal naar verwachting leiden tot nog meer verschillen in materiaal, kleur en vooral in de voorlijn van naast elkaar gelegen terrassen, waardoor een rommelig beeld ontstaat dat afbreuk doet aan het historische karakter van de Markt

Daarnaast benadrukken wij altijd open te willen blijven staan voor overleg met de horecaondernemers. De dialoog over een aantrekkelijke en levendige binnenstad zal wat ons betreft worden voortgezet. Een uitbreiding van de toegestane terraslengte achten wij echter een stap die het historische hart van Sittard verder zou aantasten.

Met deze gezamenlijke reactie benadrukken beide organisaties opnieuw hun inzet om het waardevolle erfgoed van Sittard niet alleen te koesteren, maar ook zorgvuldig door te geven aan toekomstige generaties.

Pleidooi voor behoud van de glas-in-loodramen van de ziekenhuiskapel

De Stichting Jacob Kritzraedt, de Vereniging Sittards Verleden en de Stichting Behoud Franse Klooster Sittard hebben in mei jl. gezamenlijk een dringende oproep gedaan aan het gemeentebestuur van Sittard-Geleen en de betrokken ontwikkelaars om de karakteristieke glas-in-loodramen van de voormalige ziekenhuiskapel van het Franse Klooster te behouden.

Historisch en cultuurhistorisch waardevol

De oproep hangt samen met de herontwikkeling van het Franse Klooster, waarbij het voormalige ziekenhuiscomplex een nieuwe bestemming krijgt. Hoewel de drie organisaties positief staan tegenover een zorgvuldige herontwikkeling van het complex, spreken wij onze grote zorg uit over het voornemen om de glas-in-loodramen uit de kapel te verwijderen.

De voormalige ziekenhuiskapel in Sittard hoort bij het oude Franse Klooster en het vroegere Maaslandziekenhuis aan de Walramstraat. Belangrijke kenmerken van dit gebouw zijn de bouw in 1932, het ontwerp van Leidse architect L. van der Laan, en de functie als ziekenhuiskapel tot eind 2008. Het complex werd in 2009 aangewezen als gemeentelijk monument vanwege zijn bijzondere stedenbouwkundige en architectonische betekenis voor Sittard.

Kunstwerken van Joep Nicolas

Het merendeel van de glas-in-loodramen is ontworpen door Joep Nicolas (1897-1972), een van de meest vooraanstaande Nederlandse glaskunstenaars van de 20e eeuw. Zijn werk is nationaal en internationaal bekend en maakt deel uit van het belangrijke Limburgse kunst- en erfgoed-bezit. De ramen vormen een onlosmakelijk onderdeel van de architectuur van de kapel. Zij zijn niet slechts decoratieve elementen, maar bepalen in hoge mate de sfeer, lichtwerking en betekenis van de ruimte.

Meer dan alleen het glas

In onze brief van mei jl. benadrukken wij dat behoud van de ramen ook een bredere maatschappelijke betekenis heeft. De kapel herinnert aan de religieuze en sociale geschiedenis van het Franse Klooster en aan de zorgtraditie die hier gedurende vele decennia centraal stond. Het verwijderen van de ramen zou daarom niet alleen leiden tot verlies van kunsthistorische waarde, maar ook van immaterieel erfgoed en collectief geheugen. Ook wijzen wij erop dat er tegenwoordig voldoende technische mogelijkheden bestaan om energieprestaties en comfort te verbeteren zonder de oorspronkelijke glas-in-loodramen te verwijderen.

Oproep tot overleg

De Stichting Jacob Kritzraedt, de Vereniging Sittards Verleden en de Stichting Behoud Franse Klooster Sittard vragen de gemeente en de ontwikkelaars om het behoud van de glas-in-loodramen expliciet mee te nemen in de verdere planvorming en hierover in overleg te blijven.

Onze boodschap is helder: herontwikkeling en erfgoedbehoud hoeven elkaar niet uit te sluiten. Juist door karakteristieke elementen zoals de glas-in-loodramen te behouden, kan de toekomstige ontwikkeling van het Franse Klooster kwaliteit, identiteit en historische gelaagdheid behouden voor de generaties die na ons komen.

De Sittardse molens en hun rechten

(bewerking van een artikel in het kwartaaltijdschrift “Sittards Verleden” van de Vereniging Sittards Verleden, met dank aan mr. Frank Hage voor zijn artikel in “Tijdschrift voor Historische Geografie”)

In de vorige Nieuwsbrief hebben wij u geattendeerd op een lezenswaardig artikel van mr. Frank Hage, juridisch bestuurslid van onze stichting, in het “Tijdschrift voor Historische Geografie” over “Oude en nieuwe rechten voor watermolens” en dat gaf aanleiding om vanuit die optiek naar de Sittardse situatie te kijken. Want onze stad heeft op een gegeven moment vijf functionerende watermolens gekend.

Sittard is gelegen in het stroomgebied van de Geleenbeek. Deze ontspringt in Benzenrade (Heerlen) en mondt na een (inmiddels weer grotendeels meanderende) tocht van 37 km als Oude Maas bij Stevensweert uit in de Maas. Van de vijf Sittardse watermolens ligt alleen onze Ophovenermolen “op” de Geleenbeek. Deze watermolen bezit als enige van de vijf oorspronkelijke molens nog altijd haar eeuwenoude molen- en stuwrechten en is als enige bovendien ook nog maalvaardig.

Vlak na de Ophovenermolen bevindt zich de zogenaamde Sjteine Sjloes waar de Molenbeek aftakt richting stad en daar waterkracht leverde voor de molens en water voor de grachten. De beek stroomafwaarts volgend, zijn/waren de andere molens de drie binnen de stadsomwalling malende:

• Molen van Damoiseaux of Loosemolen, waar zich nu de bloemenzaak van Ger Drenth bevindt
• Sittardermolen of Molen van Houben, vlak bij het Protestantse Gruizenkerkje gelegen
• Molen Hochstenbach in Stadsboerderij Wetzels aan de Paardestraat

en de in het noordelijk broekgebied gebouwde en fraai gerestaureerde Stadbroekermolen of Molen Roufs.

In de Middeleeuwen gaf grondbezit de heer bepaalde overheidsbevoegdheden zoals het recht om belasting te heffen of recht te spreken. Maar ook heerlijke rechten in engere zin, “regalia minora” zoals veerrecht, visrecht en molen- en stuwrecht. Het molenrecht, zijnde “het recht tot oprichting en instandhouding van een watermolen”, is een zakelijk recht dat op het onroerend goed, de watermolen, blijft rusten. De eigenaar van de molen is ook eigenaar van het molenrecht. Het stuw- of waterrecht, zijnde “het recht om water van een stroom op het door de rechthebbende gewenste peil te hebben, alsmede om dit water te gebruiken om het rad van een watermolen in beweging te brengen en te houden”, is een noodzakelijk bijkomend recht van het molenrecht want zonder stuwrecht is het uiteraard niet mogelijk om van het molenrecht gebruik te maken.

In de Franse Tijd zijn door de Staatsregeling van 1798 alle heerlijke of feodale rechten komen te vervallen. Maar bij de invoering van het Burgerlijk Wetboek in 1838 zijn dankzij een overgangswet de “regalia minora” zoals het molen- en stuwrecht niet opnieuw ingevoerd maar “geëerbiedigd als verkregen rechten”. We kunnen ten aanzien van de molen- en stuwrechten daarom met recht spreken van eeuwenoude rechten. Deze zijn slechts in een enkel geval met stukken te bewijzen, maar wel in te brengen door beroep te doen op langdurig bezit en uitoefening.

Voor de eigenaar van de waterstroom zijn die oude rechten vaak “hinderlijk” en het liefst wil men die dan ook afkopen of in elk geval inperken. Vooral de Waterschappen hebben hieraan aanzienlijke bedragen gespendeerd want de tijdgeest van “meegaan in de nieuwe vaart der volkeren” vond het geen probleem om natuurlijke beken in rechte betonnen bakken te persen. Op die manier kon het zwarte en levenloze water van de mijnindustrie zo snel mogelijk in de Maas geloosd worden. Gelukkig zijn de inzichten inmiddels basaal gewijzigd, getuige de in uitvoering zijnde werkzaamheden in het kader van het project “Corio Glana”, de grootschalige herinrichting van het Geleenbeekdal.

Die naoorlogse tijdgeest komt duidelijk tot uiting in een brief uit 1957 van de Provincie Limburg aan de Bond Heemschut en De Hollandsche Molen over het dempen van de molentak van de Geleenbeek in Sittard. Die brief geeft de beschouwingen van het Waterschap weer, maar de Provincie geeft aan zich daarmee te kunnen verenigen.

Vermeld wordt dat de stuwrechten van de buiten bedrijf zijnde Molen van Damoiseaux en van de Stadbroekermolen al door de Gemeente zijn afgekocht en dat het Waterschap voornemens is de stuwrechten van de Molen van Houben en van de Ophovenermolen af te kopen, “mits een redelijke afkoopsom kan worden bedongen”. Benadrukt wordt dat het vervallen van het stuwrecht vanuit waterbeheer relevant is voor het Waterschap, maar dat het behoud van de molengebouwen een stedenbouwkundige zaak is van de Gemeente. Dat heeft ertoe geleid dat bij de herinrichting van dat deel van de Sittardse binnenstad zowel de Molen van Damoiseaux als de Molen van Houben het slachtoffer geworden zijn van de sloopkogel. De Stadbroekermolen is aan dat lot ontkomen en zelfs fraai gerestaureerd, maar kan door de verkoop van het stuwrecht niet meer als molen functioneren.

De graanmaal- en houtzaagactiviteiten van de Ophovenermolen werden in 1955 stilgelegd en de molen werd, na aankoop in 1974 door de Stichting Jacob Kritzraedt, na restauratie pas weer in 1976 in gebruik gesteld. Ofschoon molen- en stuwrechten door “non-usus”, het geen gebruik maken van die rechten, teniet kunnen gaan, heeft het Waterschap dat niet aan kunnen voeren omdat in die tijd een “non usus”-periode van langer dan 30 jaar gold. Tegenwoordig geldt een verjaringstermijn van “slechts” 20 jaar.

Het Waterschap waagde een nieuwe poging bij de voorbereidingen voor het “climate proof” maken van de Geleenbeek in de omgeving van de Ophovenermolen. In plaats van een voorstel om het stuwrecht af te kopen, kwam nu het verzoek om het stuwpeil met 1 meter te verlagen. Om onderbouwd te kunnen reageren heeft onze stichting toen een cultuurhistorische effectanalyse laten maken. Daarin is het hele 7,5 ha grote watermolenlandschap (= gebied waar de invloed van de molen merkbaar is) meegenomen.

De conclusie was zoals verwacht: afhankelijk van de mate van stuwpeilverlaging zal het daarmee gepaard gaande geleidelijk stilvallen van het waterrad leiden tot aantasting van de zeer hoge cultuurhistorische waarde, maar ook van de hoge belevingswaarde van de molen. Verzoek beargumenteerd afgewezen.

Een nieuw fenomeen waarmee watermolenlandschappen geconfronteerd worden, zijn vispassages. Watermolens worden gezien als onneembare hindernissen voor vissen op hun weg van de zee naar de bron. Om die reden is bij de herinrichting van de Geleenbeek rond de Ophovenermolen de vissen de mogelijkheid geboden via een zogenaamde vispassage om de hinderlijke molen heen te kunnen zwemmen. Daarvoor wordt een contractueel vastgelegde hoeveelheid van de waterstroom afgetakt en door de vispassage geleid. Over de mening dat meer water wordt afgetakt dan overeengekomen, loopt nog een discussie met het Waterschap. Want door onvoldoende watertoevoer valt het molenrad regelmatig stil. Dan valt de belevingswaarde van één van de weinige nog draaiende watermolens op de Geleenbeek ook stil.

40 jaar Stichting Monografieën uit het Land van Sittard – Jubileumuitgave Monografie nr. 28

Sittarder Stadts und Kreiseskalender auf das Jahr 1823

Heruitgave met vertaling en commentaar door Guus (A.M.P.P.) Janssen

In december 1822 publiceerde Augustin Dunckel een Sittardse almanak (kalender) voor het jaar 1823. Van dit zeldzame originele boekje is een handvol exemplaren bewaard gebleven.

Deze kalender van Dunckel diende in 1891 als voorbeeld voor de bekende ‘Kurze Chronik von Sittard’, die in 1891 door Bernard Pothast uitgegeven en in 1975 door de VVV Sittard herdrukt is.

Deze jubileum monografie heeft de volgende inhoud:

• Inleiding over de familie Dunckel en almanakken/kalenders; de bronnen van Augustin Dunckel
• Heruitgave van de kroniek in de originele vorm met: kalender met kerkelijke feestdagen en heiligenfeesten (14 p.), kroniek vanaf het ontstaan van de wereld tot 1754 (79 p.), overzicht van wereldlijke en kerkelijke functionarissen anno 1822 (6 p.)
• Naamindex

De in het Duits geschreven kroniek is voorzien van een Nederlandse vertaling en het geheel is aangevuld met historisch commentaar en illustraties.

Verschijningsdatum: november 2026
Aantal pagina’s: ca 200
Uitvoering: full color, rijk geïllustreerd

Voorinschrijving met korting is mogelijk tot uiterlijk 15 september 2026
Winkelprijs: € 18,00
Voorintekenprijs: € 16,00

Stuur een e-mail naar monografieen@gmail.com waarin u aangeeft op hoeveel exemplaren u wilt intekenen, of u ze t.z.t. zelf wil afhalen bij Boekhandel De Dominicanen, voorheen Krings, in Sittard, dan wel toegestuurd wil krijgen. In dat geval graag ook uw adres vermelden; de bezorgkosten bedragen € 6,00.

Maak € 16,00 per boek (+ € 6,00 als thuisbezorging gewenst is) over op bankrekeningnummer NL37 RABO 0187 6348 31 ten name van Stichting Monografieën uit het Land van Sittard onder vermelding van ‘Monografie 28’. U krijgt een antwoordmail ter bevestiging. De intekening is pas geldig als het geld is overgemaakt. Na verschijning krijgt u bericht wanneer u het boek kunt afhalen, dan wel krijgt u het thuisbezorgd.

Verspreiding Nieuwsbrief

Om de informatie eenduidig te houden en fake news te voorkomen zouden wij het erg op prijs stellen als u deze Nieuwsbrief naar uw vrienden en kennissen door zou willen sturen. Uiteraard staat het u vrij om hier al dan niet gehoor aan te geven.

Wij doen dit verzoek omdat het op deze wijze mogelijk is om het werk van onze stichting en de ontwikkelingen op het gebied van monumentenzorg in Sittard breder onder de aandacht te brengen.

Nieuwe “Vrienden van Jacob Kritzraedt”

Mochten er in uw familie-, kennissen- en/of vriendenkring mensen zijn die ook graag “Vriend van Jacob Kritzraedt” willen worden, dan kunnen zij dit per mail laten weten aan onze secretaris (secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl) met vermelding van naam/namen, adres, post- en mailadres en telefoonnummer.

Na overmaking van de jaarbijdrage ad € 10,00 per persoon op rekening NL18 RABO 0187 6666 01 van onze stichting, ontvangen zij het jubileumboekje dat wij uitgegeven hebben bij het 65-jarig bestaan van onze stichting in 2017, onze digitale periodieke “Nieuwsbrief” en (te zijner tijd) een uitnodiging voor onze jaarlijkse Vriendenactiviteit.

Postbus 691 – 6130 AR SITTARD
secretariaat@stichtingjacobkritzraedt.nl
www.stichtingjacobkritzraedt.nl

Onze stichting is erkend als Culturele Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI)